ŞAİR NÂBİ'DE HZ. PEYGAMBER SEVGİSİ

Somuncu Baba

1642 yılında Şanlıurfa'da doğan Nâbi¸ Divan şairlerimiz arasında kendine özgü bir tarzın sahibi bir şair olarak dikkat çeker. Onun şiiri “hikemî” bir şiirdir. Bu yüzden Nâbi şiiri denilince akla çağdaşlarına göre daha yalın bir dille yazılmış¸ öğretici vasfı bulunan bir şiir gelir. Nâbi'nin böyle bir tarzın sahibi olması¸ devriyle de alakalı bir husustur. Çünkü yaşadığı devir Osmanlı'nın Duraklama Devri'dir. Ortada ciddi anlamda problemler vardır. Şair¸ bunlar karşısında kendini sorumlu hisseden bir insan tavrıyla¸ olumsuzlukları tenkit etmek ve çö


Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâdır bu


Nazargâh-ı ilâhidir Makâm-ı Mustafa'dır bu



 


Felekte mâh-i nev Bâbü's-selâm'ın sîne-çâkidir


Bunun kandili Cevzâ matlâ-i nûr-i ziyâdır bu



 


Habîb-i Kibriyâ'nın hâbgâhıdır fazilette


Teveffuk kerde-i arş-ı Cenâb-ı Kibriyâdır bu



 


Bu hâkin pertevinden oldu deycûr-ı adem zâil


Âmâdan açtı mevcûdat çeşmin tûtiyâdır bu



 


Mürâât-i edeb şartıyla gir Nabî bu dergâha


Metâf-i kudsiyândır bûse-gâh-ı enbiyâdır bu


  Şair Nâbi


 


1642 yılında Şanlıurfa'da doğan Nâbi¸ Divan şairlerimiz arasında kendine özgü bir tarzın sahibi bir şair olarak dikkat çeker. Onun şiiri “hikemî” bir şiirdir. Bu yüzden Nâbi şiiri denilince akla çağdaşlarına göre daha yalın bir dille yazılmış¸ öğretici vasfı bulunan bir şiir gelir. Nâbi'nin böyle bir tarzın sahibi olması¸ devriyle de alakalı bir husustur. Çünkü yaşadığı devir Osmanlı'nın Duraklama Devri'dir. Ortada ciddi anlamda problemler vardır. Şair¸ bunlar karşısında kendini sorumlu hisseden bir insan tavrıyla¸ olumsuzlukları tenkit etmek ve çözümler üretmek istemektedir. Fakat o¸ didaktik tavrına rağmen sanat değeri yüksek şiirler yazmayı da başarmış ve bu yüzden devrinde ve sonraki zamanlarda adı hep şöhretli şairler arasında anılmıştır.


Nâbi'nin şöhreti elbette yazdığı toplumcu ve öğüt verici şiirleriyle alakalıdır ama onu yine genel özellikleri itibarıyla diğer Divan şairlerinden ayrı bir yerde tutamayız. Nâbi de hemen bütün Divan şairleri gibi¸ İslâm ve tasavvuf inanışı çerçevesinde bir şiir dünyası kurmuş¸ bu dünya içerisinde yine diğer şairler gibi münacat¸ naat tarzında yazdığı şiirleriyle bir Müslüman şair olmanın bilinciyle hareket etmenin örneğini vermiştir. Bu tarz şiirleri arasında yazdığı bir Naat-ı Şerif ise gerek yazılış hikâyesi gerekse muhtevası ile edebiyatımızın hâlâ unutulmayan metinleri arasındadır.


Bu şiir¸ samimi Peygamber sevgisinin anıt bir eseridir. Fakat şiire geçmeden önce yazılış hikâyesinden bahsedelim: Anlatılanlara göre Nâbî¸ 1678 yılında devlet ricaliyle birlikte hac niyetiyle yola çıkar. Peygamber sevdalısı bir şair için Medine'ye gitmek¸ Hz. Peygamber (s.a.v.)'in kabr-i şeriflerini ziyaret etmek çok heyecan verici bir olaydır. Medine'ye yaklaştıkları sırada ise bu heyecan doruk noktasına ulaşır. Bu esnada bir gece istirahatinde iken bir paşanın ayağını Medine tarafına uzattığını görür. Bu durum onu son derece üzer. O anda kalbine dolan ilhamla şu naatı okur:


Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâdır bu


Nazargâh-ı ilâhidir Makâm-ı Mustafa'dır bu


Felekte mâh-i nev Bâbü's-selâm'ın sîne-çâkidir


Bunun kandili Cevzâ matlâ-i nûr-i ziyâdır bu


Habîb-i Kibriyâ'nın hâbgâhıdır fazilette


Teveffuk kerde-i arş-ı Cenâb-ı Kibriyâdır bu


Bu hâkin pertevinden oldu deycûr-ı adem zâil


Âmâdan açtı mevcûdat çeşmin tûtiyâdır bu


Mürâât-i edeb şartıyla gir Nabî bu dergâha


Metâf-i kudsiyândır bûse-gâh-ı enbiyâdır bu


Paşa¸ Hz. Peygamber (s.a.v.) toprağındaki saygısızlığını ikaz eden bu şiir karşısında şiire konu olan kişinin kendisi olduğunu anlamakta gecikmez. Hemen toparlanarak Nâbi'ye bu şiiri ne zaman yazdığını¸ başkalarına okuyup okumadığını sorar. Nâbi de “Hayır¸ ilk defa şimdi söylüyorum ve sizden başka duyan da olmadı.” cevabını verir. Paşa¸ bunun üzerine bu durumun aralarında bir sır olarak kalmasını rica eder. Nâbi¸ bu ricaya bir sükûtla cevap verir ve konu o an için kapanmış gibi olur.


Biraz sonra kafile¸ yola devam için harekete geçer. Sabah ezanı vaktinde Medine'ye ulaşırlar. Şehre girerlerken Mescid-i Nebi müezzinlerinin bir naat okuduğunu fark ederler. İşin ilginç yanı bu naat¸ Nâbi'nin az önce okuduğu naattır. Nâbi de Paşa da bu durum karşısında hayrette kalırlar.


Namaz bitip cemaat dağılırken Nâbi ile Paşa¸ heyecan içinde müezzinlerin yanına varıp okudukları naatın kimin olduğunu ve bu naatı nereden öğrendiklerini sorarlar. Müezzinler¸ konunun kendileri için bir sır olduğunu düşünerek önce cevap vermek istemezler. Fakat Nâbi¸ ısrar eder. Bu naatı az önce kendisinin söylediğini belirtir. Bu defa heyecanlanma sırası müezzinlere gelmiştir. “Senin ismin Nâbi mi?” diye sorarlar şaire. “Evet.” cevabını alınca ellerine kapanır ve olayın açıklamasını yaparlar. Cevap şöyledir: “Bu gece Allah Rasûlü rüyamızda bize¸ ümmetimden Nâbi isimli bir şair¸ beni ziyarete geliyor. Bu zat¸ bana karşı son derece büyük bir sevgi ile doludur. Bu aşkını ifade için şöyle bir naat yazmıştır. Siz¸ bu naatı bu sabah minarelerden onun buraya beni ziyarete gelişi şerefine okuyun.” buyurdu.


Bu açıklama karşısında¸ Paşa'nın utancını¸ Nâbi'nin ise sevincini anlatmaya gerek yok sanırım. Zaten bu iki ruh hâlini tasvir de imkânsızdır. Paşa¸ utancını hangi kelimelerle dile getirmeye çalıştı bilinmez ama Nâbi'nin dudaklarından şu cümleler dökülür: “Demek ki Sevgili Peygamberimiz bana “ümmetim” dedi. Demek ki iki cihan güneşi beni ümmetliğine kabul etti.”


Hadise bu kadardır. Bu olay gerçekten vuku buldu mu¸ belgesi var mıdır gibi sorular doğrusu bu noktada hiçbir anlam taşımıyor. Olaya kalbî yaklaşmak gerekiyor. O da samimi sevginin kişiyi fizik ötesiyle iletişim kurabilecek bir noktaya getirecek zenginlikte olduğudur. Mesele burada Hz. Peygamber (s.a.v.)'e duyulan aşk meselesidir. Bu aşkın bir lütufla mukabele görmesidir. Bizim için de önemli olan bu aşkı¸ bu lütfu anlayabilmektir. Zira nicedir hadiselere metafizik bakma sırrının uzağındayız. Pozitivist tortular¸ bizim de yüreğimizi bir şekilde kararttı. Her şeye sebep-sonuç¸ belge-bilgi açısından bakarak gerçeği görebileceğimizi sanıyoruz.


Burada şiirin açıklamasını da verelim ki Nâbi'nin söyledikleri daha iyi anlaşılsın. Diyor ki şair: “Cenab-ı Hakk'ın nazargâhı ve O'nun sevgili peygamberi Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.)'nın makamı ve beldesi olan bu yerde edebe riayetsizlikten sakın. /Gökyüzünde hilâl¸ O'nun selâm kapısının yüreği yaralı âşığıdır. Semadaki Cevza (ikizler burcu)'nın nur ve ışık kaynağı O'dur. /Burası Sevgili Peygamberimiz'in istirahatgâhıdır. Fazilet açısından ise Cenab-ı Kibriya'nın arşının da üstündedir. /Bu mübarek toprağın ziyasından yokluk karanlığı sona erdi. Varlık âlemi¸ körlük ve yokluktan gözünü onun sürmesiyle açtı. /Ey Nâbi¸ bu dergâha edep kurallarına uyarak gir. Zira burası meleklerin etrafında pervane gibi döndüğü¸ peygamberlerin hürmetle öptüğü mübarek bir makamdır.”


Nâbi'nin bu hac seyahatinde “salih bir amel” olarak kazandığı bu naat¸ yazıldığı günden bu yana¸ inanmış gönülleri aşk ve heyecanla coşturur. Nabi¸ Peygamber sevgisinin¸ ona bağlılığının hangi boyutlarda olduğunu gösterirken¸ bir başka eserle daha taçlandırır bu kutlu seyahatini… O da bu hac ziyaretini nesir diliyle anlattığı ama yer yer de şiirlerle süslediği “Tuhfetü'l-Harameyn” isimli gezi kitabıdır. Bu kitapta anlatılanlar bu naatla birlikte okunduğunda Nâbi'nin bu yolculuktan ne ulvi duygularla döndüğü ve nasıl ruhsal bir arınmaya muhatap olduğu daha iyi görülecektir.


Şair Nâbi¸ sözünü ettiğimiz bu naatıyla hepimiz için nasıl imrenilecek bir noktada olduğunu gösteriyor bize. Ama onun bu sırrını anlamak istiyorsak işe şairin müstear isminin manasından söz ederek başlamak gerekiyor. Bilindiği gibi¸ şairimizin asıl adı Yusuf'tur. Nâbi¸ onun “hiçlik-yokluk” anlamına gelen mahlasıdır. Bilindiği üzere “na” ve “bi” ön ekleri Farsça'da “yok” anlamına gelmektedir. Nâbi'nin ismiyle ilgili bu ayrıntı bize çok önemli bir hususu hatırlatıyor. Varlık kapısına ulaşmak ve lütufla muamele görmek için insanın önce “yokluk” elbisesini giymesi gerekiyor. Şair Nâbi¸ kendine aldığı bu müstear isimle bize böyle bir ders de veriyor. Öyle ki insan böylesi bir gönle sahip birisi ise kendi ölümüne bile tarih düşürür. Onun “Nâbî be-huzûr âmed” sözünü de içine alan Farsça bir kıtasının içinde yer alan bu mısra da¸ bilmeliyiz ki¸ varlık kapısına yokluk elbisesiyle gitmesi karşılığında muhatap olduğu peygamberî lütfun eseri olsa gerektir.


Sözü onun bir beytiyle tamamlayalım:


Gönül ne arzû-yı câh ider ne tâc u taht ister


Reh-i himmette ancak kalb-i nerm ü pâ-yı saht ister.


Diyor ki şair: “Gönül ne rütbe¸ ne tac ne de taht ister. O¸ gayret yolunda yumuşak bir kalp ile sebat eden bir ayak ister.”


Hayatı boyunca istikamet üzere olan bir şairin bu tutumunu sanırım bundan daha güzel ifade imkânı yoktur. Evet¸ ne “rütbe” ne “tac”… Allah'ın rızasına¸ sevgilisinin şefaatine nail olabilmek… Gaye budur. Bunun yolu da “yumuşak kalp”¸ “sebat eden bir ayak” sahibi olmaktan geçiyor.

Sayfayı Paylaş