EDEBİYAT HULÛSİ EFENDİNİN ŞİİRLERİNDEN İNSANLIĞA SEVGİ ÇAĞRILARI

Somuncu Baba

“Dost vaslına ermek ki Hulûsî iki âlem
Devlet o imiş bilmeyüben devlet arardım”

“Hulûsi Efendi¸ insanları bugün dil¸ din¸ ırk¸ renk bakımından farklı göstererek aralarında düşmanlıkları körükleyen anlayışa¸ kesinlikle karşıdır. O¸ insanlar arasında barış ve diyaloğa mani olacak her türlü engelin aşılmasını ister. İnsan ne olursa olsun gururlanmamalı¸ kendini üstün görerek başkalarını incitmemelidir.”

“Hulûsi Efendi¸ insanları bugün dil¸ din¸ ırk¸ renk bakımından farklı göstererek aralarında düşmanlıkları körükleyen anlayışa¸ kesinlikle karşıdır. O¸ insanlar arasında barış ve diyaloğa mani olacak her türlü engelin aşılmasını ister. İnsan ne olursa olsun gururlanmamalı¸ kendini üstün görerek başkalarını incitmemelidir.”

Henüz modern bilim ve teknoloji günümüzdeki durumuna ulaşmadan önce¸ bu kadar rahat bir yaşam düzeyine sahip değildik. Günümüzde son derece gelişmiş vasıtalarla bir şehirden¸ başka bir şehre¸ hatta bir ülkeden çok uzaktaki bir ülkeye ulaşmak sadece saatler alırken¸ bu ulaşım araçlarının henüz bulunmadığı geçmiş dönemlerde bu yolculuk¸ günler¸ hatta aylar alabilmekteydi. O dönemlerde henüz yaşamımızı son derece kolaylaştıran¸ çamaşır makinesi¸ buzdolabı gibi ev eşyaları da mevcut değildi. Dünyanın herhangi bir yerindeki bir olayı¸ anında bize ulaştıran kitle-iletişim araçları¸ televizyonlar¸ radyolar¸ gazeteler ve günümüzde gittikçe yaygınlaşan internet imkanı da yoktu. Bütün bu teknolojik imkanların varlığı¸ bugün yaşamı bizler için daha kolay yaşanır hale getirmektedir. Bu yüzden¸ bizlere bu imkânları sağlayan bilimsel ve teknolojik gelişmelerde payı bulunan her insana müteşekkir olmak bir insanlık¸ bir vefa borcudur.

Bütün bu olumlu gelişmelere karşılık¸ insanların her geçen gün daha mutsuz¸ sıkıntılı ve yaşamdan daha az zevk alır hale geldikleri görülmektedir. Ne yazık ki¸ insanlar¸ geçmişe oranla sevmeyi ve paylaşmayı daha az gerçekleştirmektedir. Zaman zaman bencillik ve ihtiraş davranışlarımızda belirleyici rol oynayabilmektedir. Artık¸ birbirimizi sevmeyi bile çıkarlarımız için yapar duruma gelebilmekteyiz. Oysa sevmek gönüllerin birbirine bağlanmasıdır. Dostluk ve kardeşliğin temelidir sevgi. Sevgi gerçek anlamıyla var olmadığında¸ saygı ve başkalarına güven de olmaz. Kavga¸ huzursuzluk ve kırgınlıklar onun yerini doldurur. Nitekim zaman zaman radyo ve gazetelerden basit bir maddi değer için¸ birbiriyle kavga eden¸ anne-babasına bile sevgi ve ilgisini esirgeyen insanlara ilişkin sayısız haberler görüyoruz.

İşte sevgi kavramına gittikçe daha da yabancılaştığımız günümüz dünyasında Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi'nin çağları aşan mesajları¸ modern dünya insanlığına ışık tutacak zenginliktedir. Bu nedenle onun düşüncelerine her zamankinden fazla ihtiyacımız var. Şimdi bu çerçevede şiirlerinden hareketle onun bazı düşüncelerini ve mesajlarını hatırlamak ve hatırlatmak istiyorum.

O¸ her şeyden önce insanlığı yitirişimizin temel güdüsü olan arzu ve ihtiraslarımızı terk etmeye ve yoklukta var olmaya çağırır bizleri ve der ki:

“Varlığından boşal kim yokluğa erişesin”

Böyle diyerek insanlığa hitap eden Hulûsi Efendi¸ İnsan-ı Kamil mertebesine¸ ben duygusunun öldürülmesi ve nefsi arzulardan kurtulmakla ulaşılabileceğini söyler.

“Nefs-i menhûsu katl farz-i yakîndir kullara
Sen de katl-i nefs edip şöyle ki Rüstem-i Zal ol

Nefsini çıkar Hulûsi aradan dosta eriş
Yek-vücûd bezm yek-eşkâl ol”

Bunun için insan¸ ilahî gücü¸ birlik sıfatıyla¸ ruhunun ta derinliklerinde hissederek kendisini arındırmanın mücadelesine koyulmalıdır. Ona göre toplumdaki kötülerle ve kötülüklerle mücadeleden önce bireyler¸ kendi içlerindeki düşmanı görmeli¸ bencilliği¸ makam ve mevki sevdasını terketmeli¸ ilmin gururuna kapılmamalı¸ ihtiraslarına yenilmemeli ve hepsinden önemlisi Allah yolundan başka yol aramamalıdır.

“Dost vaslına ermek ki Hulûsî iki âlem
Devlet o imiş bilmeyüben devlet arardım”

Aşktır esas olan¸ gayrisi dünyayı ölü kılmaktan kurtaramaz. O¸ aşkı¸ Allah'a doğru yükselmekte en önemli vasıta olarak görür.

“Şerha şerhadır Hulûsî firkat ile sînemiz
Çare ancak vaslıdır özge recâdan geçmişiz”

Ancak aşk yolu meşakkatlidir ve sabır gerektirir.

“Aşk meydanını ârif sabır ile seyran eyler
Kim girer ol âleme cân bülbülü tayran eder”

Hulûsi Efendi¸ insanları bugün dil¸ din¸ ırk¸ renk bakımından farklı göstererek aralarında düşmanlıkları körükleyen anlayışa¸ kesinlikle karşıdır. O¸ insanlar arasında barış ve diyaloğa mani olacak her türlü engelin aşılmasını ister. İnsan ne olursa olsun gururlanmamalı¸ kendini üstün görerek başkalarını incitmemelidir. O¸ bir şiirinde bu düşüncelerini şöyle dile getirir:

“Alemi sen kendinin kölesi kulu sanma
Sen Hakk için âlemin kölesi ol¸ kulu ol.

Nefsin hevâsı için mağrur olup aldanma
Yüzüne bassın kadem her ayağın yolu ol.

Allah için herkese hürmet et de sev sevil
Her göze diken olma sünbülü ol gülü ol.

İncitme sen kimseyi kimseye incinme hem
Güler yüzlü tatlı dil her ağızın balı ol.

Güneş gibi şefkatli yer gibi tevazu'lu
Su gibi sehâvetli merhametle dolu ol.”

Çağımızın yetiştirdiği önemli mutasavvıf ve eserlerindeki zengin içeriğe bakıldığında önemli düşünürlerden biri olan Es-seyyid Osman Hulûsî Efendi¸ dost ve kardeşçe yaşamanın¸ sevmenin ve sevilmenin önemini bütün şiir ve diğer yazdığı mektup vb. çalışmalarında yansıtmıştır. Şiddet olaylarının¸ kötülüklerin ve sevgisizliğin alabildiğine yayıldığı günümüz dünyasında¸ insanımızın onun yol gösterici düşüncesine ne kadar ihtiyacı olduğu ortadadır. Yazımı her birimizi¸ onun şu çağrısına kulak vermeye çağırarak sonlandırmak istiyorum:

“Dost cevrine katlana gel gel
Sabr et derdine uslana gel gel.

Aşk âteşine pervâneler tek
Şem'i ruhsâra hoş yana gel gel.

Zühd ü tâ'âtı resm ü âdâtı
Terkedip bâb-ı irfâna gel gel.

Ar u nâmusu dost kapısında
Yağmaya verip merdâne gel gel.

Hulûsî tam ol mest-i müdâm ol
Yâr ol tamam ol dîvâna gel gel.”

Sayfayı Paylaş