ALLAH'IN TAKDÎR EDİP VAR OLMASINI KARARLAŞTIRDIĞI ŞEYİ UYGULAMAYA KOYUP ORTAYA ÇIKARMASI:EL-BÂRİ

Somuncu Baba

Bera'e fiilinin kökü olan ber'¸ bür' ya da bürû'¸ “yaratmak” anlamına geldiği gibi “hastalık¸ kusur ve ayıp türünden olup insana hoş gelmeyen şeylerden uzak bulunmak; borç ve zimmetten berî olmak” anlamlarına da gelir

Bera'e fiilinin kökü olan ber'¸ bür' ya da bürû'¸ “yaratmak” anlamına geldiği gibi “hastalık¸ kusur ve ayıp türünden olup insana hoş gelmeyen şeylerden uzak bulunmak; borç ve zimmetten berî olmak” anlamlarına da gelir.3 Şu âyette bera'e yaratmak mânâsınadır. “Yeryüzünde vukû bulan ve sizin başınıza gelen herhangi bir musibet yoktur ki¸ biz onu yaratmadan (nebra) önce¸ bir kitapta yazılmış olmasın. Şüphesiz bu¸ Allah'a göre kolaydır.”4 Bu âyette geçen “bârî” kelimesinden maksat¸ insanın irade ve kudretinin dışında kalan hâdiselerin yaratılması anlamına gelen kader-i mübremdir. Bunlar; hayat¸ ölüm¸ sel¸ deprem¸ güneş ve ayın durumu¸ kıyametin kopması¸ akıllardaki farklılık¸ güzellik ve çirkinlik bakımından insanın fiziksel yapısı¸ cinsiyet farklılığı¸ kişinin anne ve babasını seçme hakkının olmayışı¸ ömrün uzun ve kısa olması¸ insanın ırkını ve coğrafyasını seçememesi vb. gibi durumlardır. Bu tür zorunlu yaratılış kapsamına giren konularda insan ancak¸ korunmak için tedbir alabilir. Demek ki “el-Bârî” ismi her zaman cisimlerin yaratılışını ifade etmek için değil¸ yerine göre¸ arazların yaratılışını ifade etmek için de kullanılmaktadır.


Benzeri Olmaksızın Yaratan


Ber' kökünden türeyen ve Allah'ın en güzel isimleri arasında yer alan “el-Bâr vasfı¸ maddesi ve bir modeli¸ benzeri olmaksızın yaratan5¸ sıfatlarında yaratılmışlara benzemekten uzak olan¸ hiçbir borç ve zimmet altında bulunmayan¸ farklılığına rağmen her bir varlık kategorisi arasında bir tenasüp ve ahenk meydana getiren6 ve varlıklara bir kalıp veren mânâsınadır. Çünkü Allah (c.c)¸ her biri varlığın arkesi olan; su¸ toprak¸ ateş ve hava gibi unsurları yoktan var edip¸ onlardan da muhtelif cisimleri yaratmıştır. Dolayısıyla¸ Allah hakkında ibdâ fiilini kabul etmek¸ ber' fiilini de kabul etmeyi gerektirir.7 Eğer bârî kelimesinin¸ beriy kökünden türediği söylenirse¸ “yaratılmışları sağlıklı ve dengeli bir hale koyan” anlamına gelir.8 Nitekim İnfitâr Suresi'nin 7.âyetinde bu duruma işaret edilerek: “O (Rab) ki seni yarattı¸ sana düzen verdi¸ ölçülü bir biçim verdi.” buyrulur. Buradan şu fikre varıyoruz: Allah bütün canlıları¸ ana rahminde mükemmel olarak yaratmıştır. Eğer sonradan bir takım özür halleri görülüyorsa¸ bu ya annenin hamileyken psikolojik durumu ve ya da hâricî etkenlerden dolayıdır. Bu konuda insanın sorumluluğu vardır. Her şeyi ilâhî kadere yüklemek doğru değildir.


Ünlü dilbilimci İbn Manzur¸ “bârî” isminin Kur'an'da daha çok canlıların yaratılmalarını ifade etmede kullanıldığını söyler. “Canlıların dışında kalan gökler ve yerin yaratılmasını ifadede ber' değil¸ halk lafzı kullanılır.” der.9 O halde¸ her iki kelime de yaratmak anlamına geliyor. Ama birisi sadece canlıları¸ diğeri ise¸ canlı varlıkların dışındaki nesneleri de ifade etmede kullanılıyor. Bu da Arapça kelimelerin anlam zenginliğini gösteriyor. Buna en güzel örnek: “Ey insan! Nedir Kerim Rabbine karşı seni aldatan? O Rabb ki seni yarattı…”10 âyetidir. Bu âyette insanın yaratılışı “beri” ile değil “halk” mastarıyla ifade edilmiştir.


Öte yandan¸ “bâr  bir âyette de ma'rife¸ yani¸ elif lâmlı olarak zikredilir.11 el-Esmâu'1-Hüsnâ'dan olan “el-Bârî” Allah'ın takdîr edip var olmasını kararlaştırdığı şeyi uygulamaya koyup ortaya çıkarması mânâsınadır.12 Görüldüğü gibi Kur'an'da Hâlik olan Allah¸ hakkında çizdiği modeli bölüm bölüm meydana getirdiğinden dolayı “el-Bârî” sıfatı kullanılmıştır.13 Adeta bir mühendisin önce kendi zihninde bir model oluşturup¸ bu modele göre araziyi ölçmesi¸ üzerinde hesaplar yapması¸ temeller kazıp duvarlar örmesi ve binanın inşaatını tedrîcen (kısım kısım) tamamlaması gibi.


Netice itibariyle¸ Kur'an'da geçen “bera'e”  fiili ve aynı kökten türeyen¸ Allah'ın en güzel isimleri arasında yer alan “el-Bârî” ismi¸ canlıların yaratılışındaki muhteşemliği ve olağanüstülüğü vurgulaması bakımından anlamlıdır. Doğrudan¸ her şeyi sapasağlam yapan¸ yaratan Allah'ın sanatını anlamaya ışık tutar. Allah'ın el-Bârî isminin bu tecellisi karşısında insana düşen daimî görev¸ Allah`ı takdîr ve ta'zîmde hiçbir zaman kusur göstermemektir. Çünkü varlık alanında hiçbir şey¸ boşuna yaratılmamıştır. Varlığı okumasını bilenler¸ bu amaçlı yaratılış düzenini hem müşahede ve hem de duyumsama yoluyla kavrayabilirler.


DİPNOT


1  İbnü'l-Esîr¸ Mecduddîn¸ en-Nihâye fi Garîbi'l-Hadîş Kahire¸ 1963¸ I¸ 111.


2  Beydâvî¸ Kâdî Nâsuriddîn¸ Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl¸ Kahire¸ 1311/1932¸ IV¸ 383.


3  İsfehânî¸ el-Müfredât¸ s.59.


4  57/Hadîd¸ 22


5  İbnü'l-Esîr¸ Mecduddîn¸ en-Nihâye fi Garîbi'l-Hadîş Kahire¸ 1963¸ I¸ 111.


6  Beydâvî¸ Kâdî Nâsuriddîn¸ Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl¸ Kahire¸ 1311/1932¸ IV¸ 383.


7  Zemahşerî¸ Muhammed b. Ömer¸ el-Keşşâf an Hakâiki't-Tenzîl¸ Kahire¸ 1968¸ IV¸ .87.


8  bk. Ulutürk¸ Veli¸ Kur'an-ı Kerim Allah'ı Nasıl Tanıtıyor?¸ İzmir¸ 1985¸ s. 27.


9  bk. İbn Manzûr¸ Lisânul-Arab¸ Beyrut¸ 1955¸ (br.mad).


10  82/İnfitâr¸ 6-7


11  bk. 59/Haşr¸ 24


12  İbn Kesîr¸ Ebu'l-Fida İsmail¸ Muhtasar Tefsîri İbn Kesir¸ ( thk. .M.Ali es-Sabûnî)¸ Beyrut¸ 1981¸ III; 479.


13  el-Esmâu'l-husnâ'dan olan “el-Bâri” ismi¸ hadîslerde de geçmektedir. bk. Tirmizî¸ ” Da'avat” 82; İbn Mâce¸ ” Dua” 10.

Sayfayı Paylaş