ABDESTTE TİTİZLİK!

Somuncu Baba

“Din dilinde iyi ve güzel şeyler için nasıl melek sembolizmi kullanılıyorsa¸ kötü ve çirkin şeyler için de şeytan sembolizmi kullanılmaktadır. İbnu’l-Arabî’nin çok yerinde tespitiyle söyleyecek olursak¸ ‘İslâm Şeriatı¸ çirkin olan her davranışı şeytana¸ güzel olan her davranışı da meleğe nispet etmiştir. Zira şeytan kötülüğün¸ melek de iyiliğin ve güzelliğin vasıtasıdır.”

Kelimenin tam anlamıyla bir temizlik dini olan İslâm¸ inananlardan hem maddî temizliği¸ hem de manevî temizliği ister. Bilhassa abdest ve gusül gibi bazı temizlik çeşitlerini namazın şartlarından saymış olması¸ yemekten önce ve sonra ellerin yıkanmasının ve beden ile ilgili çeşitli temizliklerin sünnet olması¸ evlerin¸ sokakların¸ kısaca çevrenin temiz tutulmasının tavsiye edilmesi maddî temizliğe ne denli önem verildiğini göstermeye yeter. İslâm’ın temizliğe verdiği bu öneme paralel bir şekilde¸ muteber hadis kaynaklarımızın birçoğunda “taharet¸ vudû’¸ gusul” gibi bölümler kitapların baş taraflarında hatta bazılarının ilk bölümü olarak yer alır. İşte bu durum¸ temizliğe pek riayet etmeyen¸ hatta bazen “Şunu yapmadıkça yıkanmayacağım!” şeklinde yemin etmenin yaygın olduğu cahiliyye toplumundan¸ su ve temizlik medeniyetine geçişin bariz göstergelerindendir.

Allah Rasûlü ashabına sadece iman¸ ibadet ve ahlakı öğretmekle kalmadı¸ onlara neyi nasıl yapacaklarını¸ nasıl yaşayacaklarını¸ ne şekilde davranacaklarını da bizzat yaşayarak öğretti. O¸ vahiyle donanmış¸ hikmetle bezenmiş bilge bir muallimdi. Kendi ifadesiyle o¸ muallim olarak gönderilmişti.1İbn Mes’ud’un ifade ettiği gibi¸ Rasûlullah (s.a.v.) hayrın başlangıçlarını da¸ sonuçlarını da öğretmişti.2 O¸ hayatın her alanında¸ insanlara faydalı olduğunu düşündüğü pek çok şeyi ashabına öğretmişti. Hatta Hz. Peygamber (s.a.v.)’in en ince ayrıntılara varıncaya kadar birçok şeyi öğretme cihetine gitmesi¸ müşrikler tarafından bir hayli yadırganmıştı. Nitekim Selman-ı Farisî’ye “Sizin Peygamberiniz¸ tuvalet yapış tarzınıza kadar size her şeyi öğretmiş¸ öyle mi?!” şeklinde alayvâri bir soru yönelttiklerinde o¸ “Evet.” dedikten sonra¸ tuvalette kıbleye yönelmeme¸ sağ el ile¸ üçten az taş¸ tezek veya kemik ile taharetlenmeme şeklindeki Nebevî talimatları sıralamıştı.3 Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadisi şeriflerinde şöyle buyurmuştur:

 

“Biriniz abdest aldığında burun deliklerine su çekerek sümkürsün!”4

 

İşte yukarıdaki hadiste bir temizlik kültürü öğretilmektedir. Abdest alırken¸ önce buruna suyun çekilmesi¸ ardından da sümkürülerek iyi bir temizlik yapılması yani “istinşak” sünneti öğütlenmektedir. Bilhassa¸ çölde¸ tarlada¸ hurmalıkta yaşayan bir toplumda burunun toz toprakla dolması kaçınılmaz bir durumdur. Günde birkaç defa alınacak abdestte yapılacak bu tür bir temizlik¸ sıhhî olduğu kadar¸ kişiyi de hayli rahatlatacaktır.

Hadiste dile getirilen bu temizliğin fıkhî boyutuna gelince¸ Ahmed b. Hanbel¸ İbn Ebî Leyla ve İshak b. Raheveyh gibi bazı âlimler¸ emrin zahirinden hareketle istinşakın vacip olduğunu söylemişlerdir. Burada muhtemelen¸ Hz. Peygamber (s.a.v.)’in abdestini anlatan bütün rivayetlerde¸ onun istinşak yapmasının da payı olmalıdır. Fakat âlimlerin çoğu (cumhur) bunun nedb yani sünnet olduğu kanaatindedirler.

Hadisin bir varyantında “Biriniz uyandığında (abdest alırken) burnunu üç defa temizlesin! Çünkü şeytan onun genizlerinde geceler.” denilmektedir.5 Buradaki “şeytanın genizde gecelemesi” ifadesi literal biçimde anlaşılmamalıdır. Ebu Hureyre’den sadece İsa bin Talha’nın naklettiği varyantta bulunan bu gerekçenin¸ râvî tasarrufu ve yorumu olması da muhtemeldir. Ancak din dilinde iyi ve güzel şeyler için nasıl melek sembolizmi kullanılıyorsa¸ kötü ve çirkin şeyler için de şeytan sembolizmi kullanılmaktadır. İbnu’l-Arabî’nin çok yerinde tespitiyle söyleyecek olursak¸ “İslâm Şeriatı¸ çirkin olan her davranışı şeytana¸ güzel olan her davranışı da meleğe nispet etmiştir. Zira şeytan kötülüğün¸ melek de iyiliğin ve güzelliğin vasıtasıdır.”6

 

 

Dipnot

 

1. Ahmed b. Hanbel¸ Müsned¸ III. 328.

2. Ahmed b. Hanbel¸ Müsned¸ I. 408.

3. Müslim¸ Tahareâce¸ Tahâre 16.

4. Hemâm¸ Sahîfe¸ No: 82; Buhârî¸ Vudu¸ 25-6; Müslim¸ Tahâre¸ 21; Ahmed b. Hanbel¸ Musned¸ II. 316.

5. Müslim¸ Tahâre¸ 23¸Ahmed b. Hanbel¸ Müsned¸ II. 352.

6. Bkz: Görmez Mehmet¸ Metodoloji Sorunu¸ s. 248-251.

 

Sayfayı Paylaş