DOĞRU VE GÜZELİN SADIK YÂRİ; İYİ

Somuncu Baba

Güzellik¸ iyiliği sevimli gösterir¸ tanınmasını sağlar¸ doğrulukla hakkaniyete uygun hâle gelir. Doğruluk¸ güzellikle cazip hale gelir¸ iyilikle kuvveti artar ve basiretli bir kararla isabet kaydeder. Bu sebeple birini ya da ikisini tercih edip diğerini bırakarak yapılan iş¸ özürlü¸ sakat¸ nâkıs ve kısırdır.


İyi nedir¸ ne demektir?


İyi¸ yararlı ve mantıklı olana¸ uygun¸ münasip¸ düzgün ve sağlıklı görünene¸ sevilip sayılana¸ yakından bilinene¸ beğeni ile kabul edilene denir.


Doğru¸ iyinin omurgasıdır. Doğrutektir¸ kaynağı Hak'tır¸ hakka uygun olan doğru güçtür¸ gücünü de Hakk'a olan yakınlığından alır. Doğru¸ yegâne ölçüdür. Doğruda izafilik yoktur. Sana göre bana göre doğru olmaz. Hakk'a göre olur. İyilik doğrunun organıdır¸ güzel ise davranış şeklidir.


İyilikte kısmen izafilik vardır. Bazen iyi niyetle kötü işler yapılır¸ en azından istemeden birine zarar verilir.


Bir şeyin doğru olduğu¸ sahih bilgi ve sadık haber ile anlaşılır. Bir şeyin iyi olduğuna da¸ elde edilen sonuca göre karar veririz. Güzel nitelemesi ise tamamen kişinin kişisel beğeni ve algısına göre yapılır.


İyinin Doğrulukla ve Güzellikle İlişkisi


Doğru olmayan iyi kadüktür¸ güzel ise riyakârdır.


İyi olmayan doğru işlevsizdir¸ faydadan hâlîdir.


Güzel olmayan iyi kabadır¸ iyiliği sadece kendinedir.


Doğruluk ve güzellik iyiliğin sadık yâridir.


Beşerî münasebetlerde birbirine yardımcı olmak iyiliktir. Kalbin beyinle işbirliği yaparak davranışları genel ahlakî prensiplere ve değerlere göre yönlendirmesi ve uygulaması da doğruluktur. Aklın yolu birdir. Dumura uğramamış saf ve temiz akıl her yerde ve her zaman iyi ve doğru olanı kabul eder. Her biri ayrı anlam alanına sahip olan güzellik¸ iyilik ve doğruluğun işbirliğinden mükemmel sonuçlar elde edilmektedir.


Güzellik¸ iyiliğin imajıdır¸ doğrulukla değer kazanır.


Güzellik¸ iyiliği sevimli gösterir¸ tanınmasını sağlar¸ doğrulukla hakkaniyete uygun hâle gelir. Doğruluk¸ güzellikle cazip hale gelir¸ iyilikle kuvveti artar ve basiretli bir kararla isabet kaydeder. Bu sebeple birini ya da ikisini tercih edip diğerini bırakarak yapılan iş¸ özürlü¸ sakat¸ nâkıs ve kısırdır.


Hasen¸ hasenat¸ lütuf¸ kerem¸ birr ve maruf¸ iyi ile ana baba bir kardeştir. Her biri iyinin faydalı bir yönünü ifade eder¸ iyiye manevî anlamlar katar. Peygamber Efendimiz insanların en hayırlısıdır. Yeni ve iyi bir gelişme için “Hayırlı olsun.” deriz¸ gelişmenin akıbeti için “Allah'tan hayırlısı.” denir. Bir işin sonu sıkıntılı bile olsa inancımız bize ondan da hayırlı sonuçlar beklememizi salık verir. Peygamberimiz (s.a.v.) “Şaşılır şu mü'minin işine ki her halükârda kârdadır. Başına bir musibet gelse sabreder¸ kazanır¸ iyi şey gelse şükreder¸ yine kazananlardan olur.”1 der.


Bu yaklaşımdan Poliyanna iyimserliği çıkarılamaz. Poliyanna iyimserliğinde kötünün iyisine rıza vardır. Uzakdoğu dinlerinde var olan yaygın inanışa göre¸ “Her iyide az da olsa bir kötü¸ her kötü de az da olsa bir iyi vardır.” Bu yaklaşımın ya da inanışın da inancımızla bağdaşır tarafı yoktur. Zira kötünün içinde yer alan iyilik zayidir. İyiliğin içinde yer alan kötülük ise ya mahiyet değiştirerek iyiliğe tâbi olur ya da o mıntıkayı terk etmek zorunda kalır.


Allah bizden¸ dünyada ve ahirette daima iyiliği istememizi¸ iyiliğe talip olmamızı ve şerden korunmamızı istemektedir.2 Hayır da şer de Allah'tandır fakat Allah'ın şerre¸ imtihan gereği izni olsa da¸ rızası yoktur.


Güzel söz¸ kökü yerde sabit¸ dalları gökte olan ağaç gibidir.3


Güzel (salih) amel¸ ahirette geçerli yegâne sermayedir.


İyi (temiz) kalp¸ insanî kalitenin ve erdemin oluşum merkezidir.


Her doğan İslâm fıtratına göre doğduğuna göre¸ başlangıçta her insan iyidir. Bilahare işlenen günahlar¸ kalbi fesada uğratmada ve insanî kaliteyi düşürmektedir.


İyilik¸ her şeyden önce¸ iyi tanınmak için değil¸ iyi olmak fıtratımıza uygun olduğu ve şanımıza yakıştığı için yapılır. İyiliğin yeteri kadar takdir edilmemiş olmasını iyiler dert edinmez. “Yap bir iyilik at denize¸ balık bilmezse Hâlik bilir.” deyişine itibar eder.


İyilikte nitelik önemlidir¸ nicelik değil. İyinin maya gibi dönüştürücü bir gücü vardır.


Hem Allah katında hem de insanlar arasında iyilerden sayılmak¸ dünyada ve ahirette iyiliğin maddî-manevî nimetlerine erişmek için;


1. İhlâslı ve temiz bir kalp¸


2. Sahih bir iman¸


3. İnsanı hidayete ve hakikate sevk eden faydalı bilgi¸


4. Salih amel¸ edeple mücehhez davranış tarzı¸


5. İyi olmaya ve iyi hâli korumaya azimli güçlü bir irade gerekir.


İyilik hâliniz¸ güzellik cemaliniz¸ doğruluk ise istikametiniz olsun.


 


Dipnot


1. Müslim¸ Zühd¸ 14.


2. Bkz. 2/Bakara¸ 201.


3. Bkz. 14/İbrahim¸ 24.

Sayfayı Paylaş