İN­TER­NET KUL­LA­NI­MI VE GE­Tİ­RİP GÖ­TÜR­DÜK­LE­Rİ

Somuncu Baba

"Özellikle internet kullanımı iç ve dış dünyamızı kuşatmıştır.
Gençlerin daha çok kullanıp izlediği internet ağı¸ problemleri
de beraberinde getirmiştir. Bu problemlerin başında
bedensel ve psikolojik rahatsızlıklar gelmektedir."

Özel­lik­le in­ter­net kul­la­nı­mı iç ve dış dün­ya­mı­zı ku­şat­mış­tır. Genç­le­rin da­ha çok kul­la­nıp iz­le­di­ği in­ter­net ağı¸ prob­lem­le­ri de be­ra­be­rin­de ge­tir­miş­tir. Bu prob­lem­le­rin ba­şın­da be­den­sel ve psi­ko­lo­jik ra­hat­sız­lık­lar gel­mek­te­dir. Genç­le­rle yap­tı­ğı­mız bu il­ginç soh­be­ti siz­ler­le pay­laş­mak is­ti­yo­rum:


 İçin­de bu­lun­du­ğu­muz bil­gi ve ile­ti­şim ça­ğı­nın lo­ko­mo­ti­fi olan in­ter­net¸ bir yan­dan her ge­çen gün ha­ya­tı­mı­za ye­ni ko­lay­lık­lar sağ­la­mak­ta bir yan­dan da far­kın­da ol­ma­dı­ğı­mız ki­mi teh­li­ke­le­ri be­ra­be­rin­de ge­tir­mek­te­dir.


Son yıl­lar­da in­ter­net üze­rin­den iş­le­nen suç­lar hak­kın­da ya­pı­lan araş­tır­ma­lar da­ha çok por­nog­ra­fi¸ te­rör¸ do­lan­dı­rı­cı­lık gi­bi alan­la­r ön plana çıkarken¸ he­men her yaş ara­lı­ğın­dan in­ter­net kul­la­nı­cı­sı­nın üye ol­du­ğu sos­yal ağ­lar­da mey­da­na ge­le­bi­le­cek suç­la­rın da araş­tı­rıl­ma­sı ka­çı­nıl­maz ha­le gel­mek­te­dir.


Sos­yal ağ­lar¸ in­ter­net kul­la­nı­cı­la­rı­nın or­tak bir iliş­ki¸ ilgi için­de grup­lan­ma­sı so­nu­cu olu­şan ağ­lar­dır. Bu ağ­lar sos­yal web si­te­le­ri­nin ge­li­şi­mi­ne pa­ra­lel ola­rak oluş­muş ve in­san­la­rın ken­di içe­rik­le­ri­ni oluş­tur­ma­la­rı te­me­li­ne da­yan­mak­ta­dır. İn­ter­net kul­la­nı­cı­la­rı­nın ki­şi­sel ve­ri­le­ri­ni sak­la­ma­la­rı için oluş­tu­ru­lan pro­fil­ler oluş­tu­r­ma¸ iş­len­me ve uy­gu­la­ma açı­sın­dan fark­lı alan­lar­da kul­la­nıl­mak­ta­dır.


İn­ter­net­te­ki fa­ce­bo­ok'un iş­le­vi­ şöy­le özet­len­mek­te­dir­ler: "Fa­ce­bo­ok ta­nı­dık­la­rın­la ile­ti­şim kur­ma­nı ve ha­ya­tın­da olup bi­ten­le­ri pay­laş­ma­nı sağ­lar."


Sos­yal ağ kul­la­nı­cı­la­rı­na ait bil­gi­ler şöy­le­dir: Ül­ke­miz­de Fa­ce­bo­ok kul­la­nı­cı­sı 23 mil­yon ki­şi­dir. Bu ra­kam ABD¸ İn­gil­te­re ve Ka­na­da'dan son­ra dör­dün­cü sı­ra­da­dır dün­ya­da.


Fa­ce­bo­ok kul­la­nı­cı­la­rı ken­di or­ta­ya koy­duk­la­rı pro­fil­le­rin­de yaş­la­rı¸ cin­si­yet­le­ri¸ me­de­ni du­rum­la­rı¸ eği­tim du­rum­la­rı gi­bi ge­nel de­mog­ra­fik bil­gi­le­ri­nin ya­nı sı­ra ki­şi­sel be­ğe­ni¸ tu­tum ve dav­ra­nış­la­rı­nı sö­zel ve gör­sel ola­rak pay­laş­mak­ta­dır­lar. Kul­la­nı­cı­la­rın bir kıs­mı özel bil­gi­le­ri­ni kı­sıt­lar¸ bir kıs­mı giz­le­me­ye ih­ti­yaç duy­maz­lar.


Son yıl­lar­da bir hu­sus dik­ka­ti çe­ker. O da sos­yal ağı kul­la­nan­lar ara­sın­da bir su­çun mağ­du­ru ve­ya fa­ili olan­lar med­ya­da yer al­mak­ta­dır. Ga­ze­te­ler­de yer alan suç­lar ara­sın­da do­lan­dı­rı­cı­lık¸ cin­sel is­tis­mar¸ stal­king¸ ha­ka­ret gö­ze çarp­mak­ta­dır.


Suç ta­nı­mı şöy­le­dir: Suç¸ ce­za ka­nu­nu­nun ih­la­li yö­nün­de­ki sa­vun­ma ve­ya ma­ze­ret ol­mak­sı­zın ya­pı­lan ve dev­let ta­ra­fın­dan ağır ve­ya ha­fif suç ola­rak ce­za­lan­dı­rı­lan ka­sıt­lı bir ha­re­ket­tir. Suç ti­pi¸ suç­lu­lar ve or­ta­ya çık­ma ne­den­le­ri kri­mi­no­lo­ji­nin te­mel ça­lış­ma ko­nu­la­rı ola­rak sı­ra­lan­mak­ta­dır.


Kri­mi­no­lo­ji­¸ ger­çek ya­şam­da­ki fi­ili bir olay (ör­nek) ola­rak¸ su­çun bi­li­mi­dir; de­ney­sel ve ger­çek bir bi­lim­dir. Kı­sa­ca kri­mi­no­lo­ji ger­çek­ler bi­li­mi­dir.


Kri­mi­no­lo­ji¸ de­ney­sel di­sip­lin­ler ara­sı bir bi­lim­dir. O¸ su­çun iş­len­me­si ve en­gel­len­me­si gi­bi¸ suç­lu­ya dav­ra­nış­la il­gi­li ola­rak or­ta­ya çı­kan¸ in­sa­ni ve top­lum­sal alan­da­ki du­rum­la il­gi­le­nir.


Gü­nü­müz­de ha­ya­tı­mı­zın vaz­ge­çil­me­zi olan bil­gi­sa­yar ve bil­gi tek­no­lo­ji­le­ri­nin kul­la­nı­mın­dan kay­nak­la­nan olum­suz dav­ra­nış­la­rın da kri­mi­no­lo­ji­nin ça­lış­ma ko­nu­la­rın­dan bi­ri ol­du­ğu ger­çek­tir. Öy­le ki¸ son bir­kaç yıl­dır bil­gi­sa­yar tek­no­lo­ji­sin­de ya­şa­nan ge­liş­me­ler ve in­ter­net kul­la­nı­mı­nın hız­la yay­gın­laş­ma­sı so­nu­cun­da bi­li­şim suç­la­rın­da cid­di bir ar­tış göz­lem­len­mek­te­dir.


Bi­li­şim bil­gi­sa­yar­dan da ya­rar­lan­mak su­re­tiy­le bil­gi­nin sak­lan­ma­sı¸ ile­til­me­si ve iş­le­ne­rek kul­la­nı­lır ha­le gel­me­si­ni ko­nu alan aka­de­mik ve mes­le­kî di­sip­li­ne ve­ri­len ad­dır.


Si­ber suç­la­rın iş­len­me­si sı­ra­sın­da en çok kul­la­nı­lan alet in­ter­net­tir. Kla­sik suç iş­le­me yön­tem­le­ri in­ter­ne­tin sağ­la­dı­ğı imkânlar yü­zün­den de­ğiş­ti­ği ve es­ki­sin­den da­ha ko­lay bir ha­le gel­di­ği gö­rül­mek­te­dir.


İn­ter­net¸ İngilizce "ken­di ara­la­rın­da bağ­lan­tı­lı ağ­lar" an­la­mı­na ge­len "İn­ter­con­nec­ted Net­works" te­ri­mi­nin kı­salt­ma­sı­dır. Dün­ya­yı sa­ran ve mer­ke­zi ol­ma­yan ağ­lar­dan olu­şan bir ağ sis­te­mi­dir. Türkçede ge­nel ağ¸ yay­gın ağ¸ özüt bağ gi­bi kar­şı­lık­lar öne­ril­mek­tey­se de¸ in­ter­net söz­cü­ğü epey yay­gın­laş­mış ve di­li­mi­ze gir­miş du­rum­da­dır.


Gü­nü­müz­de in­ter­net kul­la­nı­mı çok yay­gın­laş­mış ve in­ter­net ya­şa­mı­mı­zın her ala­nı­na gir­miş­tir. İn­ter­ne­tin kar­ma­şık ya­pı­sı ve kul­la­nı­mı­nın bu ka­dar yay­gın­laş­ma­sı be­ra­be­rin­de bir­ta­kım cid­di prob­lem­ler ge­tir­miş ve in­ter­ne­tin kö­tü amaç­lar­la kul­la­nıl­ma­sı so­nu­cun­da da "bi­li­şim suç­la­rı" ola­rak ad­lan­dı­rı­lan ye­ni suç tür­le­ri or­ta­ya çık­mış­tır.


Si­ber uzay ve in­ter­net kav­ram­la­rı eş an­lam­lı kul­lan­ma­la­rı­na rağ­men ger­çek­te öy­le de­ğil­dir­ler. "Si­ber uzay kav­ra­mı sa­de­ce in­ter­ne­ti de­ğil¸ int­ra­net ve ben­zer di­ğer ağ (net­work) sis­tem­le­ri­ni de kap­sa­yan bir üst kav­ram­dır. Ya­ni int­ra­net orta­mın­da bir suç iş­le­nir­se¸ söz ko­nu­su suç si­ber uzay­da iş­len­miş bir suç­tur fa­kat bu suç in­ter­net su­çu de­ğil­dir. Bu se­bep­le si­ber suç in­ter­net su­çu­nu da kap­sa­yan bir kav­ram­dır. Da­ha açık bir ifa­dey­le her in­ter­net su­çu bir si­ber suç­tur fa­kat her si­ber suç in­ter­net su­çu de­ğil­dir." Özel­lik­le be­lirt­mek ge­re­kir ki kul­la­nım yay­gın­lı­ğı do­la­yı­sı ile si­ber suç­la­rın bü­yük bir bö­lü­mü¸ in­ter­net ara­cı­lı­ğı ile iş­len­mek­te­dir.


Özet­le­mek ge­re­kir­se; si­ber suç¸ bil­gi­sa­yar ve­ya bil­gi­sa­yar ağ­la­rı­nın¸ si­ber uzay­da ya­pı­lan ya­sa­dı­şı bir dav­ra­nı­şın ama­cı ve ara­cı ve­ya her iki­si ola­rak kul­la­nıl­ma­sı­dır. Di­ğer bir de­yiş­le¸ "Her­han­gi bir su­çun elekt­ro­nik or­tam için­de iş­le­ne­bil­me imkânı bulunuyor ve bu or­tam içe­ri­sin­de ger­çek­leş­ti­ri­len fi­il ge­nel ola­rak hu­ku­ka ay­kı­rı ve­ya suç ola­rak ta­nım­la­na­bi­li­yor­sa bu suç­la­rı "si­ber suç­lar" ola­rak ta­nım­la­ya­bi­li­riz.


Si­ber suç­lar zin­ci­ri­ne; tek­no­lo­ji­nin iler­le­me­si ve in­ter­net kul­la­nı­cı­la­rı­nın sa­yı­sı­nın art­ma­sı­na pa­ra­lel ola­rak her ge­çen gün ye­ni bir su­çun ek­len­di­ği gö­rül­mek­te¸ ko­lay­ca ve ge­nel bir tas­ni­fin ya­pıl­ma­sı­nın gi­de­rek imkânsız ha­le gel­di­ği an­la­şıl­mak­ta­dır. Bu­na rağ­men si­ber suç­la­rı üç grup­ta tas­nif edi­lir:


a) Dev­let ve ka­mu dü­ze­ni­ne kar­şı iş­le­nen si­ber suç­lar¸


b) Mal var­lı­ğı­na kar­şı iş­le­nen si­ber suç­lar¸


c) Ki­şi­le­re kar­şı iş­le­nen si­ber suç­lar¸


Dev­let ve ka­mu dü­ze­ni­ne kar­şı iş­le­nen si­ber suç­lar­dan söz edil­di­ğin­de ak­la te­rö­rist grup­la­rın ey­lem­le­ri gel­mek­te­dir. Özel­lik­le bir­çok ül­ke­de ör­güt­le­nen te­rö­rist grup­lar ve sı­nır­lar öte­si uyuş­tu­ru­cu¸ si­lah ve in­san ti­ca­re­ti ya­pan or­ga­ni­ze suç ör­güt­le­ri¸ fon­la­rı­nı in­ter­net üze­rin­den trans­fer ede­bil­mek­te­dir.


Gü­nü­müz­de mal var­lı­ğı­na yö­ne­lik si­ber suç­lar yo­ğun­luk­la iş­len­mek­te­dir. İn­ter­net üze­rin­den ban­ka­cı­lık iş­lem­le­ri ya­pı­la­bil­mek­te­dir. Bu imkânın kö­tü­ye kul­la­nıl­ma­sı do­lan­dı­rı­cı­lık su­çun­da ar­tı­şa yol aç­mak­ta­dır. Ulu­sal ve uluslararası dü­zey­de bu tip suç­lar ço­ğal­mak­ta­dır.


Son ola­rak ki­şi­le­re kar­şı iş­le­nen suç­la­rın art­tı­ğı dik­ka­ti çek­mek­te­dir. Ki­şi­sel bil­gi gü­ven­li­ği ve mah­re­mi­ye­tin özel­lik­le ih­lal edil­di­ği pek çok ol­gu gü­nü­müz­de mev­cut­tur. Çe­şit­li ağ­lar va­sı­ta­sıy­la ki­şi­ler bir­bi­ri­ne ha­ka­ret et­mek­te¸ ta­ciz­de bu­lun­mak­ta­dır­lar.


Ki­şi­le­re ait ve­ri­ler ara­sın­da ki­şi­nin ti­ca­rî ya da mes­lek sır­la­rı¸ özel ha­ya­tı­na ait bil­gi­ler orta­ya çı­ka­rıl­mak­ta­dır. Kö­tü ni­yet­li ki­şi­ler özel bil­gi­le­ri kö­tü ni­yet­le kul­lan­mak­ta­dır­lar.


Ki­şi­ye kar­şı iş­le­nen si­ber suç­la­rda¸ sos­yal ağ­lar­da sık rast­la­nan ol­gu şu­dur: Ger­çek ki­şi­ler adı­na ya da ha­ya­li ki­şi­ler or­ta­ya çı­ka­ra­rak sah­te he­sap­lar aç­mak su­re­tiy­le men­fa­at sağ­la­mak ya da za­rar ver­mek­tir.


Kre­di kar­tı nu­ma­ra oluş­tu­ru­cu prog­ram­lar gi­bi araç­lar kul­la­nı­la­rak el­de edi­le­cek ger­çek bil­gi­le­rin¸ ha­ya­li bil­gi­le­rin¸ mey­da­na ge­ti­ril­me­sin­de kul­la­nıl­ma­sıy­la men­fa­at sağ­la­nıl­mak­ta ve za­rar ve­ril­mek­te­dir.


Ta­ciz in­ter­net üze­rin­den doğ­ru­dan ki­şi­ye kar­şı iş­le­nen bir suç­tur. Stal­king (ta­kip­çi-ta­ciz­lik) mağ­du­run kor­ku¸ fi­zik­sel ya da psi­ko­lo­jik za­rar ya da duy­gu­sal stre­si de­ne­yim­le­di­ği tek­rar­la­yan ta­ciz dav­ra­nı­şı­dır. Stal­king (ta­kip­çi-ta­ciz­lik) ça­lış­ma ala­nı ola­rak pek çok di­sip­li­nin ko­nu­su ol­ma­sı do­la­yı­sıy­la yir­mi­den faz­la ti­po­lo­ji­si­nin li­te­ra­tür­de ça­lı­şıl­dı­ğı gö­rül­mek­te­dir.


"Bir Si­ber Suç Te­ori­si Ge­liş­tir­mek" ad­lı ma­ka­le­sin­de Ja­is­han­kar "Boş­luk Ge­çiş Te­ori­si"ni ya­yın­lar. Bu ma­ka­le­de Ja­is­han­kar si­ber uzay­da mey­da­na ge­len suç­la­rın se­bep­le­ri­ni araş­tı­rı­yor. "Boş­luk Ge­çiş Te­ori­si"nde Ja­is­han­kar ra­hat­sız edi­ci ya da sı­ra­dan dav­ra­nış­la­rı­nı fi­zik­sel or­tam­dan sa­nal or­ta­ma ta­şı­yan­la­rın dav­ra­nış ka­lıp­la­rı­nı or­ta­ya koymak­ta­dır.


İn­ter­net'in bi­rey­sel kul­la­nı­mı­nın yay­gın­laş­ma­sı ile gü­nü­müz in­sa­nı­nın bil­gi­sa­yar ba­şın­da ge­çir­di­ği za­ma­nın art­tı­ğı¸ bu­na bağ­lı ola­rak da çev­ri­m i­çi ol­mak­la ol­ma­mak ara­sın­da­ki de­rin far­kın gi­de­rek or­ta­dan kalk­tı­ğı gö­rül­mek­te­dir.


Gü­ven­li ol­ma­yan in­ter­net eği­ti­mi doğ­ru ve ehil el­ler­ce kul­la­nıl­ma­dı­ğı tak­dir­de teh­li­ke gös­ter­mek­te­dir. Ço­cuk­la­rı ve genç­le­ri­mi­zi ko­ru­mak için in­ter­ne­te ve kul­la­nı­mı­na çe­ki­dü­zen ve­ril­me­li­dir. Ebe­veyn­ler ço­cuk­la­rı­nın bil­gi­sa­ya­rı na­sıl kul­lan­dı­ğı­nı öğ­ren­me­li­dir­ler.


So­nuç: "Tek­no­lo­ji ku­şak­lar ara­sın­da­ki far­kı ve ça­tış­ma­yı art­tır­mak­ta­dır."

Sayfayı Paylaş