KOLOMB'UN REHBERİ MÜSLÜMAN DENİZCİLER

Somuncu Baba

"Kolomb'un¸ Rodrigo ve üç Osmanlı denizcisi dışında¸ İspanya'daki savaşlar sırasında esir düşen Osmanlı tayfalarının kılavuzluk ve yardımından da büyük ölçüde faydalandığı tarihçiler tarafından dile getirilmektedir."


Kristof Kolomb'un 1492'de Amerika'ya gerçekleştirdiği keşifte¸ başta İdrisî ve İbni Rüşd olmak üzere birçok Müslüman denizci¸ coğrafyacı ve bilginin eserleri¸ haritaları ve tecrübelerinden istifade ettiği¸ bugün artık inkâr edilemez bir tarihî ve ilmî hakikat hâline gelmiş durumdadır.


Kristof Kolomb (Amerika'yı gören ilk Avrupalı)¸Vasco Nunez Balboa (Büyük Okyanusu gören ilk Avrupalı) ve Vasco da Gama (Hint Deniz Yolunu gören ilk Avrupalı) gibi kâşiflerin¸ çıktıkları keşifler esnasında¸ gittikleri coğrafyaları önceden bilen bir kısım Müslüman denizcileri yanlarında rehber olarak bulundurdukları bazı yerli ve yabancı bilim adamları tarafından savunulmakta ve kabul edilmektedir.1


Kolomb'un Faydalandığı Endülüs ve Osmanlı Denizcileri


Sicilya'da¸ Norman Kralı II. Roger'in hizmetinde bulunan Müslüman bilgin İdrisî (1097-1165)¸ Lizbon'dan batıya doğru denize açılan Müslüman gemicilerin Atlantik'in orta kesimlerindeki Antilla Adası'na kadar gittiklerini bildirmesi¸ Endülüslü Müslümanların muhtemelen 12. yüzyılda Amerika'ya ulaştıklarını ortaya koymaktadır. İspanyolların¸ Amerika'nın keşfinde¸ tecrübeli Endülüslü Müslüman denizcilerden faydalandıkları da ilim adamlarınca ifade edilmektedir. Prof. Afet İnan¸ Kolomb'un¸ seyahat öncesinde Amerika hakkında edindiği bilgileri büyük ölçüde Endülüs Müslümanlarından derlediğini belirtmiştir.2


Bilindiği üzere 15. yüzyılda dünyanın en güçlü donanması Osmanlı'da bulunuyordu. Batılı kaynaklarda yer verilmemesine rağmen Kolomb da¸ Osmanlı'nın bu gücünden faydalanmak için devrin padişahı II. Bayezid'e başvurmuştur. Sultan Bayezid maddî destekte bulunamasa da¸ Osmanlı'nın Akdeniz'deki en mahir korsanı/denizcisi Kemal Reis'in yakın arkadaşlarından olan Rodrigo'yu (Rodriges de Triane) Kolomb'un hizmetine vererek ona yardımcı olmaya çalışmıştır. Rodrigo'nun¸ muhtemelen daha önce de Amerika'nın doğu kıyılarına ve Türk Adalarına kadar gitmiş olduğu kaynaklarda zikredilmektedir. İşte Kristof Kolomb'a¸ Amerika seyahatinde refakat eden Müslüman/Osmanlı denizcilerinin başında¸ bu Rodrigo geliyordu.


Konunun yerli otoritelerinden Sabri Tümer ve Prof. Hasan Tahsin Fendoğlu¸ “Rodriges de Triane” isminin takma bir isim olduğu; dinî taassup ve korku nedeniyle bu ismin kullanıldığından bahsetmektedirler. Fransız Amiral Jean-Baptiste Charcot'un 1928'de kaleme aldığı eser ve diğer bazı kaynaklarda ise¸ asıl adının “Juan Rodriguez Bermejo” olduğu¸ 1469 yılında İspanya'nın Seville şehrinde doğduğu ve Endülüs kökenli bir Müslüman olduğu ifade edilmektedir.


Tümer¸ bu kişiyle birlikte üç bilgi ve tecrübe sahibi Osmanlı denizcisinin daha Kolomb'a yardım ettiğini de ilave etmektedir. Britannica Ansiklopedisi'nde¸ Rodrigo'ya değinilmemesine rağmen Diego de Arana ve Diego de Deza adlı iki denizciden söz edilmektedir.


Kolomb'un¸ Rodrigo ve üç Osmanlı denizcisi dışında¸ İspanya'daki savaşlar sırasında esir düşen Osmanlı tayfalarının kılavuzluk ve yardımından da büyük ölçüde faydalandığı tarihçiler tarafından dile getirilmektedir. Osmanlı tarihçisi İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın aktardığı bilgiye göre Sultan II. Bayezid; 1478-1492 yılları arasında gerçekleşen Granada Savaşlarında¸ Endülüs'teki (İspanya) son Müslüman devlet olan Beni Ahmer Devleti'ne yardım etmek ve Müslümanları İspanyolların katliamından kurtarmak maksadıyla Kemal Reis'i göndermiştir. Emrindeki 36 gemiyle 70 bin Müslümanı katledilmekten kurtaran Kemal Reis¸ bunu fırsat bilerek İspanya ve İtalya kıyılarını vurmuştur. İşte Kolomb¸ Granada Savaşlarında esir düşen bu Müslüman korsanlar (denizci savaşçılar) arasından seçtiği bir kısım denizcilerin de desteğini alarak malum sefere çıkmıştır.3


Kolomb'un Rehberi ve Akıl Hocası: Rodrigo


Kolomb'un seyahat boyunca yanından hiç ayırmadığı¸ en güvenilir rehberi ve akıl hocası Rodrigo olmuştu. Ancak Rodrigo¸ dinini¸ milliyetini ve memleketini güvenlik kaygısıyla başlangıçta saklamayı tercih etmişti. Bunu¸ Fransız Amiral Jean-Baptiste Charcot¸ 1928 yılında neşrettiği “Christophe Colomb Vu Par Un Marin” (Bir Denizci Gözüyle Kristof Kolomb) adlı eserinde: “Kristof Kolomb'a yardımda bulunan Rodrigo¸ din ve milliyetini maharetle gizlemiş Müslüman Türk (Osmanlı) denizcisi idi.” ifadesiyle doğrulamıştır.


23 Mayıs 1492 günü Palos'tan batıya doğru hareket ederken tayfalardan çoğunun geri dönme talebi karşısında zor duruma düşen Kolomb¸ şu sözü söyleyerek onları ikna etme yoluna gitmişti: “Müslümanların kitaplarından burada bir kara olduğunu öğrendiğini¸ bu durumu Müslümanlar bilirler ve yalan söylemezler.”


Bu sırada¸ Rodrigo dışındaki iki Osmanlı denizcisinin dini ve kimliği belli olmuş; diğer mürettebat tarafından din değiştirmeye zorlanmışlardı. Bunu reddeden denizciler¸ kendilerini denize atmışlar¸ fakat Rodrigo¸ Kolomb'un yanında kalmıştı. Seyahatin 65. gününde¸ karayı göremedikleri için sabırsızlanan ve iyice güçten düşen tayfalar¸ Kolomb'a saldırıp onu tartaklamışlardı. Burada Rodrigo sahneye çıkarak şu sözle tayfaları sakinleştirmeyi başaracaktı: “Üç gün sonra karaya çıkacağız¸ ben güneşten irtifa almak suretiyle yerimizi tayin ettim.” Gerçekten de üç gün sonra karaya çıkılacak¸ karayı ilk gören de Rodrigo olacaktı.


İngiliz yazar Eliot Morison¸ Rodrigo ve diğer Müslüman denizcilerin¸ keşifteki yardımlarını gizlediği için Kolomb'u nankörlükle suçlamış ve tepkisini: “Kolomb'un¸ Müslüman ırka karşı günahı büyüktür.” sözüyle ortaya koymuştur.


Aynı konuda Fransız Amiral Charcotise¸ az önce ismini paylaştığımız eserinde¸ Kolomb'un¸ Paris BibliothéqeNationale'deki el yazısı seyahat notlarına ve günlüklerine dayanarak¸ Cenovalı denizcinin ağzından tarihî öneme sahip şu itirafı aktarmıştır:


“Juan Rodriguez Bermejo sıradan bir tayfa değildi. Osmanlı bahriyesine (deniz kuvvetlerine) mensup bir kişiydi. Gizli bir din (İslâmiyet) taşıyordu. Dinini gizlemek zorundaydı. Onun Müslüman olduğunu benden başka bilen yoktu. Geceleri pek az uyur¸ devamlı surette harita üzerinde çalışır ve hesaplar yapardı. Bu haritaların ve tuttuğu notların birer kopyasını çıkardım. Karayı ilk gören buydu (Rodrigo'ydu). Ama Yeni Dünya'nın keşfi şerefini ve ödülünü resmen bir Müslüman'a kaptırmamak için bu gerçeği açıklamadım.”


Sabri Tümer; Rodrigo'nun 1498 yılında¸ 3. Amerika seyahatine ait harita ve notları¸ eski komutanı ve yakın arkadaşı Kemal Reis'e kaçırıp verdiğini; dolayısıyla Kolomb'un seyahatleriyle ilgili aktardığı bu bilgilerle¸ Osmanlı âlemini¸ Osmanlı denizcileri ve coğrafyacılarını ilk tanıştıranlardan birinin de Rodrigo olduğu tezini ileri sürerek konunun farklı bir boyutuna dikkat çekmiştir. Tümer¸ Rodrigo'nun 3. sefere ait haritasının¸ Piri Reis'in haritaları arasında çıktığını ve aksi halde Piri Reis'in¸ Amerika'nın güney kısımlarını ve La Plata Nehrini meşhur haritasında göstermesinin izah edilmesinin zor olacağını da tezine eklemektedir.4


 


Dipnot


1. Sırrı Erinç¸ İhsan Taşer¸ Hamid Algar¸ “Amerika Birleşik Devletler”¸ “Ülkede İslamiyet”¸ Diyanet İslâm Ansiklopedisi¸ c.3¸ İstanbul¸ 1991¸ s.47. Ayrıca bkz. Hasan Tahsin Fendoğlu¸ Modernleşme Bağlamında Osmanlı Amerika İlişkileri (1786-1929)¸ Kamu Hukuku Açısından Karşılaştırmalı Bir İnceleme¸ İstanbul¸ 2002¸ Beyan Yayınları; “Amerika'nın Keşfi Sorunu”¸ (2002)¸ http://www.hasantahsinfendoglu.com. Erişim: 01.05.2014.


2. Rıza Kurtuluş¸ “Amerika”¸ “Kıtada İslamiyet”¸ Diyanet İslam Ansiklopedisi¸ c.3¸ İstanbul¸ 1991¸ s.37; Afet İnan¸ Piri Reis'in Hayatı ve Eserleri¸ Ankara¸ 1974¸ Türk Tarih Kurumu¸ s.46.


3. Arif Molla¸ Menakıb-name el-Müstetrat Tercümesi¸ c.2¸ s.1039; Sabri Tümer¸ Kara Kuvvetleri Dergisi¸ Kara Kuvvetleri Komutanlığı Harekât Dairesi Başkanlığı Neşriyat Şubesi¸ Sayı: 23¸ Ağustos 1965; Amerika'nın Keşfinde Türkler¸ İstanbul¸ 2011¸ Ozan Yayıncılık; The Encyclopedia Britannica¸ “Columbus¸ Christopher”¸ c.6¸ 1988¸ s.939¸ 942; İsmail Hakkı Uzunçarşılı¸ Osmanlı Tarihi¸ c.2¸ Ankara¸ 1988¸ Türk Tarih Kurumu¸ s.200¸ 203; Fendoğlu¸ aynı eser ve makale.


4. Jean-Baptiste Charcot¸ Christophe ColombVu Par Un Marian¸ Ernest Flammarion 1928; Abdurahman Albay¸ “Amerika'yı Keşfeden Türk müydü?”¸ Tarih ve Edebiyat Mecmuası¸ Ağustos 1979¸ s.28-31; Tümer¸ aynı makale ve eser; Fendoğlu¸ aynı eser ve makale.

Sayfayı Paylaş