BİR GÜZEL İNSAN DARENDELİ HACI HASAN EFENDİ'Yİ BEYAN

Somuncu Baba

"Eserde Hacı Hasan Efendi'nin özel notları okuyucuyla paylaşılırken onun özellikle inanç esaslarına önem verdiği¸ Ehl-i sünnet ve'l-cemâat çizgisinde sahih İslâm inancını telkin ve takdim ettiği belirtilmektedir."


Bu makalemde¸ yayınlandığı ilk andan itibaren okumak isteyip de ancak kavuşabildiğim ve okuyup inceleme fırsatı bulduğum bir eseri sizlere tanıtmak istiyorum. “Gönül İlim ve İrfan Ehli” Darendeli Hacı Hasan Akyol Efendi adıyla Nasihat Yayınları arasında 2015 yılında yayınlanan bu eser¸ oldukça kıymetli bir çalışma. Eserin ismi ve konusu kadar eseri hazırlayan isim de Aziz Dost Prof. Dr. Abdullah Kahraman olunca can dostumun kaleminden bir âbide şahsiyetin terceme-i hâlini okumak¸ bir o kadar da zevkli olmaktadır. Oldukça özverili ve titiz çalışma sonucunda böylesi özel bir çalışmanın hazırlanmasındaki büyük katkılarından dolayı Sayın Kahraman'a şükran ve minnettarlığımı sunuyorum. Eline¸ kalemine ve yüreğine sağlıklar olsun.


Özel Hatıraları Gün Yüzüne Çıkarmak


Büyükler “Şerefü'l-mekân bi'l-mekîn.” derler. Her dönemde beldelerimizi iman¸ ilim¸ edep¸ hizmet ve muhabbet boyutunda mâmûr kılan mümtaz şahsiyetler yetişmiştir. Mustafa Hâkî Efendi (k.s.)¸ Mustafa Takî Efendi (k.s.)¸ İhramcızâde İsmail Hakkı Efendi (k.s.) ve Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi (k.s.)'nin hizmetlerinde bulunan¸ himmetlerinden istifade eden muhabbet bağının has güllerinden biri de Darendeli Hacı Hasan Efendi'dir. Eseri kaleme alan kıymetli dostum Abdullah Kahraman¸ Hacı Hasan Efendi'nin Sivas'taki metrûkesinden hareketle kaleme aldığı notlarını bizimle paylaşmakta¸ özel hatıraları gün yüzüne çıkarmakta¸ içimizden çıkmış somut bir şahsiyetin ahlâk-ı hamidesini günümüz insanıyla paylaşmaktadır.


Eserde mürşidi İhramcızade İsmail Hakkı Efendi (k.s.) ve Hulûsi Efendi (k.s.)'nin betimlemeleriyle Hacı Hasan Efendi'nin ahlâk ve edep numûnesi¸ gönül insanı olduğu belirtilmektedir. İlme susayan¸ ilmî birikimini geliştirme çabasında olan Hacı Hasan Efendi¸ kitap dostu bir ilim yolcusu olarak tanıtılmakta¸ kendi özel gayretleriyle teşekkül eden özel kütüphanesindeki 685 eserden hareketle¸ onun ilmî¸ tasavvufî¸ edebî ve felsefî eserlerden beslendiği belirtilmektedir. İlim¸ iman¸ amel ve ahlâk bütünlüğünü şahsında gerçekleştiren Hacı Hasan Efendi¸ bir süre imamlık yapmış olsa da ticaret hayatının içine atılmıştır. Zor dönemde dervişlikle ticârî hayatı birlikte yürütmüş¸ helal kazancın¸ dürüst ticaretin gözde bir örneği olmuştur. Okuduğu eserlerden tuttuğu notlarda akletmenin gereği¸ tefekkür geleneğinin anlamı¸ akl-ı selîme ermenin önemi¸ ilim ve irfana duyduğu özlemi yansıtan sözleri¸ eserde özel yer almaktadır. İlim ve irfana duyduğu özlemi yansıtan seçme ayetleri serlevha edinen Hacı Hasan Efendi'nin istinsah ettiği Mustafa Takî Efendi(k.s.)'ye ait Kırk Hadis kitabının sonuna¸ sevenlerin ricasıyla eklediği kendi seçtiği hadisler takdim edilmektedir. Akıcı bir üslupla¸ anlaşılır bir ifadeyle¸ her kesimin okuyabileceği bir edebî zevkle kaleme alınan bu eserde sunulan Hacı Hasan Efendi'nin hadis seçkileri¸ sevenlerinin gönül dünyasına İslâm'ın rengini yansıtmakta¸ onun her fırsatta hem kendini geliştirdiği hem de beslendiği kaynakları sevenleriyle paylaştığı görülmektedir.1


Özel Notları Okuyucuyla Paylaşmak


Eserde Hacı Hasan Efendi'nin özel notları okuyucuyla paylaşılırken onun özellikle inanç esaslarına önem verdiği¸ Ehl-i sünnet ve'l-cemâat çizgisinde sahih İslâm inancını telkin ve takdim ettiği belirtilmektedir.2 Hayatı boyunca ibadet dirisi bir yaşam süren Hacı Hasan Efendi'nin ibadet hayatındaki hassasiyetleri¸ notlarından aktarımlarla namaz¸ oruç¸ zekât ve hac ibadetlerinin hikmetleri okundukça okuyucuyu Allah'a kurbiyete davet ettiği görülmektedir.3 Onun sözlerinden ve notlarından hareketle Hacı Hasan Efendi'nin gıybet¸ haset¸ rüşvet¸ koğuculuk¸ yalan yere yemin¸ yalan yere şahitlik gibi ahlâkî bozuklukları¸ komşuluk¸ arabuluculuk¸ emânete riâyet¸ adalet ve hukuk gibi ahlâkî yükümlülükleri çok önemsediği¸ kendinin ve sevdiklerinin ahlâkî olgunluğa ermesini hedeflediği¸ kâmil bir insan¸ ahlâklı bir şahsiyet¸ tutarlı bir isim¸ örnek bir şahsiyet olarak güzel ahlâkın görünen bir sîmâsı olduğundan bahsedilmektedir.


Eserde¸ Hacı Hasan Efendi'nin notlarında ve hutbelerinde bazı toplumsal meselelere parmak bastığı ve dikkat çektiği hususuna işaret edilmektedir. Onun vatan savunması¸ ağaç dikmenin önemi¸ temizlik alışkanlığının kazandırılması¸ bulaşıcı hastalıklardan sakınılması¸ içkinin yol açtığı toplumsal felaket ve yıkımlara dikkat edilmesi¸ haşerâtla mücadele¸ İslâm'da tedaviye verilen önem¸ din duygusunun toplumdaki yapıcı rolü¸ çalışma hayatının düzenlenmesi¸ dizanteri ve ishal¸ göz değmesi gibi bireysel ve toplumsal konulara dikkat çektiği¸ etrafına ışık saçtığı¸ yapıcı rol oynadığı anlatılmaktadır.4


Tasavvufî Hayatın İnceliklerine Dair


Eserde¸ tasavvufî hayatın içindeki bir isim olarak Hacı Hasan Efendi'nin istifade ettiği mürşidlerinin hâllerini bizlerle ne denli paylaştığından¸ büyüklerin hâllerine dair yerinde değerlendirmelerinden sözedilmekte¸ tasavvufî hayatın inceliklerine dair kaydettiği özel notlar okuyucuyla paylaşılmaktadır.


Allah aşkıyla dolup taşan Hacı Hasan Efendi'nin muhabbetullâhı hayatının mihveri edindiğinden dem vurulmakta ve onun muhabbetullâha dair şu notlarının hayat çizgisini çok özel bir şekilde yansıttığından bahsedilmektedir:


“Muhabbet¸ hakikatte bir zevk işi ve bir şevk nurudur. Bu nur¸ gerçek bir ve tek olan Allah'ın zatını zatıyla idrak etmekten doğar ve bir ışık gibi saçılır.


Muhabbet bir şirin hâldir ki¸ onunla acılar tatlı baldır.


Muhabbet bir devâdır ki onunla her illet şifa bulur.


Muhabbet bir cilâdır ki¸ onunla her keder sâfî olur.


Muhabbet bir şirin haldir ki¸ onunla her maraz sıhhattedir.


Muhabbet Allah'ı tanımanın yani marifetullâhın bir sonucudur ve Allah'a yaklaşma vesîlesidir.”5


“Aşk ise muhabbetin nihâyeti ve zirvesidir ve Hakk'ın dostlarına yardımıdır.


Aşk¸ bir kâmil üstaddır ki¸ onunla yüz bin ruha tesir edilir.


İnsan aklı olan cüz'î akıl ve aşk Hak emrine hayrandır.


Aşkın meşrebi her meşrepten ayrıdır.


Aşkın meşrebi vahdet ve mezhebi Hudâ'dır.


Aşkın baharı pejmürde olmaz¸ şevkin kıvılcımı vücud bulmaz.”6


Allah'ın Hukukuna Saygılı Hayat


Eserde onun bu denli içten Allah sevgisini Allah için sevme düsturuyla taçlandırdığından bahsedilir. “Beyne'l-havf ve'r-recâ/Korku ile umut arasında olmak” düsturunu şiâr edinirken Allah'ın sevgisini kaybetmekten¸ Allah'a yaraşır kul olamamaktan¸ ilâhî azaba maruz kalacak acı hallerden çok sakınıp Allah'ın azamet ve heybetinden çok korktuğundan¸ Allah'ın hukukuna saygıyı hayat ilkesi haline getirdiğinden bahsedilmektedir.


Bizleri Allah'tan gereğince korkan ve Allah'ı hakkıyla seven Allah dostlarını ziyarete davet eden Hacı Hasan Efendi'nin şu hatırlatması eserdeki çok özel notlardan bir tanesidir: “Allah dostlarını ziyaret gerçekten dünya mutluluklarının en büyüğüdür. Pîrân-ı ızâm hazerâtının ziyaretine varmak şifâdır¸ rahmettir. Cenâb-ı Hak ile meşgul olmanın sebeplerindendir.”7


Müdekkik bir ustanın kaleminden çıkan ve özveriyle hazırlanan bu eser¸ Hacı Hasan Efendinin notları arasında yer alan 117 vecize¸ 68 ayrı vasiyeti ve oğlu Sabit Akyol'a yapmış olduğu vasiyetle tamamlanmaktadır. 8


Kıymetli dostlar¸ “Güzel insanlar beyaz atlara bindiler gittiler.” diye hayıflanmayalım. Peygamber Efendimiz'in “kardeşlerim” diye vasfettiği kendisinden asırlar sonra yaşayan ümmetinin arasından da nice âşıklar¸ sâdıklar¸ ârifler ve Hak dostları gelmiş ve gelmeye devam edecektir. İddia makamından uzak¸ kendinden bahsedilmesini sevmeyen¸ hayatı boyunca büyüklerinin isimleri altında kendini gizleyen hamiyetperver bir ismin mânâ serüvenine siz de şahitlik etmek dilerseniz şayet¸ bu eserle tanışmak¸ bu eserle buluşmak¸ eserin kıymetli satırlarını okumak gerekmektedir.



Dipnot


1. Abdullah Kahraman¸ Gönül İlim ve İrfan Ehli Darendeli Hacı Hasan Akyol Efendi¸ Nasihat Yayınları¸ Malatya 2015¸ s. 55-126.


2. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 126-128.


3. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 174-188.


4. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 171-174.


5. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 144.


6. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 152.


7. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 149.


8. Kahraman¸ Hacı Hasan Akyol Efendi¸ s. 188-209.

Sayfayı Paylaş